Savoir vivre, czyli jak zachowywać się wobec osób z niepełnosprawnościami

Wielu pracowników i pracodawców obawia się sytuacji, w której mieliby przyjąć do grupy osobę posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Również ludzie stykający się z niepełnosprawnością w codziennych sytuacjach, w sklepie czy komunikacji miejskiej, nie zawsze wiedzą, w jaki sposób powinni się zachować.

Traktuj jak równorzędnego partnera!
Podstawową zasadą nawiązywania relacji jest traktowanie osoby z niepełnosprawnością jak
równorzędnego partnera, a nie kogoś wyjątkowego.. Najkorzystniejsze jest przyjęcie perspektywy
polegającej na dostrzeganiu przede wszystkim człowieka. Jego specyficznych cech charakteru,
umiejętności i doświadczeń. Istotną rolę odgrywa także sam sposób mówienia o niepełnosprawności.
Dobrze używać sformułowań wskazujących na fakt, że stanowi ona jedynie jedną z wielu cech.
Wskazane jest więc mówienie „osoba z niepełnosprawnością“, a nie „osoba niepełnosprawna“.
Równocześnie należy okazywać takt i szacunek, które nazywane są często zasadami savoir vivre
wobec osób z niepełnosprawnościami.

Szanuj przestrzeń!
W przełożeniu na praktykę przybiera on postać szanowania przestrzeni, czyli nie dotykania
i nie zarządzania rzeczami bez prośby czy woli wyrażonej przez daną osobę. Powyższa zasada dotyczy
między innymi wózków inwalidzkich, kul czy białych lasek. W towarzystwie osoby poruszającej
się na wózku lub bardzo niskiej nie należy kucać. Najbardziej naturalne jest stanie lub (jeśli oczywiście
okoliczności pozwalają) siedzenie. Stanąć trzeba jednak w pewnej odległości (najlepiej 2 kroków)
tak, aby rozmówcy było wygodnie nawiązać kontakt wzrokowy i aby czuł się komfortowo.

Nie rób żadnych założeń!
Należy pamiętać, że osoby z niepełnosprawnościami stanowią znacznie zróżnicowaną pod względem
stopnia samodzielności grupę. Nieuzasadnione jest zatem narzucanie się z jakąkolwiek pomocą.
Najskuteczniej zawsze zadać pytanie – czy i ewentualnie jakiego rodzaju wsparcie jest potrzebne.
Nigdy nie można robić żadnych założeń dotyczących możliwości osoby
z niepełnosprawnością i podejmować za nią decyzji. Mogą się one bowiem okazać błędne i tym
samym przyczynić się do wykluczenia danego człowieka z aktywności.

Udzielaj wsparcia dopasowanego do potrzeb!
Jeśli osoba niewidoma lub słabowidząca prosi o udzielenie pomocy można podać jej własne ramię
i iść pół kroku przed nią. Równocześnie należy udzielać informacji na temat znajdujących
się na drodze przeszkód i ich dokładnej lokalizacji. Zupełnie nieprzydatne są więc określenia typu
„tam“, „tutaj“ czy „uważaj!“ (uważaj, ale na co?). Podczas opisywania umiejscowienia przedmiotów
często użyteczne okazuje się natomiast odwołanie do tarczy zegara. Gdy konieczne jest
pozostawienie osoby niewidomej samej w pomieszczeniu, należy odprowadzić ją do punktu
orientacyjnego
(np. ściany) i dokładnie opisać drogę do wyjścia. Dzięki takiemu postępowaniu nie będzie czuła
się zdezorientowana. W kontakcie z osobą niewidomą można zupełnie swobodnie używać słów
i zwrotów funkcjonujących w codziennej komunikacji. Uzasadnione jest więc przywitanie jej słowami
„miło Cię widzeć“, a pożegnanie zwrotem „do widzenia“, czy „do zobaczenia“. Podczas powitania
z osobą niewidomą wskazane jest delikatne dotknięcie jej ramienia i podanie swojego imienia
tak, aby wiedziała, z kim aktualnie rozmawia.

Komunikuj się skutecznie!
W celu ułatwienia funkcjonowania osobie z zaburzeniami słuchu należy twarzą zwrócić
się bezpośrednio do niej, mówić wyraźnie i w naturalnym tempie. Nie trzeba jednak podnosić głosu.
Jeśli w rozmowie uczestniczy tłumacz języka migowego należy pamiętać o zwracaniu się do swojego
rozmówcy, nie do tłumacza. Ogólna zasada mówi, że bez względu na rodzaj niepełnosprawności
zawsze należy kierować swoją wypowiedź bezpośrednio do rozmówcy, a nie jego asystenta
czy opiekuna. Takie podejście świadczy o szacunku i podmiotowym traktowaniu partnera rozmowy.
Osobom przejawiającym problemy z wypowiadaniem się należy poświęcić pełną uwagę. Niewłaściwe
jest przerywanie, okazywanie zniecierpliwienia lub kończenie zdań za rozmówcę. Jeśli wypowiadane
słowa są niezrozumiałe najlepiej poprosić o ich powtórzenie lub zapisanie. Rozmówca z pewnością
nie poczuje się dotknięty takim podejściem. Wręcz przeciwnie – może bardzo docenić zaangażowanie
i realną chęć zrozumienia tego, co chce przekazać. Z drugiej strony – jeśli treść wypowiedzi nie
została zrozumiana przez osobę z niepełnosprawnością trzeba postarać się sformułować
ją w bardziej klarowny sposób, najlepiej przy użyciu innych słów. Ciche otoczenie zdecydowanie
ułatwia komunikację. Z tego powodu dobrze dążyć do zapewnienia komfortowych warunków
rozmowy.

Osoby z niepełnosprawnościami oczekują i zasługują na równe traktowanie przez innych członków
społeczeństwa. Traktowani w odpowiedni sposób są w stanie efektywnie funkcjonować, realizować
cele i wypełniać codzienne obowiązki. Należy jednak pamiętać o empatii oraz okazywaniu bezwzględnego szacunku.

Skontaktuj się z Fundacją:
Marcin Lipiec
Koordynator Projektów Postaw na Pracę i Gotowi do Zmian
Fundacja Aktywizacja
Fundacja Aktywizacja Oddział w Łodzi
aleja Adama Mickiewicza 15A, 90-443 Łódź
Marcin.Lipiec@aktywizacja.org.pl
www.aktywizacja.org.pl/miasto

Autorka tekstu: Doradczyni Zawodowa Martyna Paszkowska